Rehber · Süreç
Yerinde ölçüm (jeofizik etüt) nasıl yaptırılır?
Kuyudan önce yerin altını ölçtürmek. Etüt nedir, kim yapar, rapordan ne istenir? Kaynaklar resmî; fiyat ve firma adı yok.
Güncelleme:
Kısa cevap
Etüdü odaya kayıtlı bir jeofizik mühendisi yapar. Önce hangi raporun gerektiğini DSİ bölge müdürlüğüne sorun. Mühendisten oda tescil belgesini isteyin. Rapor kuyu yeri ve derinliği önerir; imza ve oda sicil numarası taşır. Elektrik yöntemleri suyu dolaylı gösterir. Ölçüm suyu garanti etmez.
Sitemizdeki köy cevabı yalnız bir ihtimal söyler. Kesin cevabı yalnız yerinde yapılacak ölçüm (jeofizik etüt) verir. Ölçüm de suyu garanti etmez; nedeni aşağıdaki Dikkat bölümündedir. Her bilginin yanında kaynağı vardır.
Kısaca dört adım:
- Hangi raporun gerektiğini DSİ bölge müdürlüğüne sorun. Bölgenizi Hangi kuruma gideceğim? sayfası gösterir.
- Odaya kayıtlı bir jeofizik mühendisi bulun. O yılki oda tescil belgesini isteyin. (Kaynak: 2, bölüm 2)
- Raporu teslim alırken imzaya, oda sicil numarasına ve önerilen kuyu yerine bakın. (Kaynak: 1, bölüm 7; 2, bölüm 2)
- Rapor hazır olunca kuyu belgesi için DSİ’ye başvurun. Süreci Kuyu nasıl açılır? rehberi anlatır.
Jeofizik etüt nedir?
- Jeofizik etüt, yerin altını yüzeyden ve kuyu içinden ölçer. (Kaynak: 1, Tanımlar)
- En çok elektrik yöntemleri kullanılır. (Kaynak: 1, Tanımlar; 8)
- Ölçüm arazide yapılır. Sonuçlar büroda değerlendirilir. (Kaynak: 1, Tanımlar)
- Ölçüm, suyu tutabilecek katmanların yerini ve kalınlığını anlamaya yarar. (Kaynak: 1, bölüm 6)
- Kırık ve çatlakları, tuzlu katmanları bulmaya da yardım eder. (Kaynak: 1, bölüm 6)
- DSİ’nin şartnamesi ölçümün ne zaman yapılacağını yazar. Eldeki bilgi ve yüzey incelemesi yerin altını göstermezse ölçüm yapılır. (Kaynak: 1, bölüm 6)
Kuyu belgesi başvurusunda bu rapordan şöyle söz edilir:
“Belge isteme formuna; 1 - DSİ tarafından hiç etüd edilmemiş sahalar için, teknik yönetmelikte belirtildiği hususları haiz hidrojeolojik veya jeofizik rapor icabediyorsa her ikisi, harita, konuya göre hazırlanmış plan ve projelerden üçer takım eklenir.”
Yeraltı Suları Tüzüğü, m.6/a (Kaynak: 4)
Hangi yöntemler kullanılır, neyi göstermez?
Jeofizik Mühendisleri Odasının normu yeraltı suyu için şu yöntemleri sayar: (Kaynak: 2, bölüm 1)
- Elektrik özdirenç: Yere elektrik verilir. Toprağın ve kayanın direnci ölçülür. Bilinen biçimi düşey elektrik sondajıdır (DES). (Kaynak: 2, 1.1 ve 1.1.3)
- Doğal gerilim (SP): Yere elektrik verilmez. Yerdeki doğal gerilim ölçülür. (Kaynak: 2, 1.2)
- Manyetik rezonans (NMR): Yerdeki sudan gelen sinyali ölçer. (Kaynak: 2, 1.3)
- Geçici elektromanyetik (TEM): Yere geniş bir kablo halkası serilir. Yerin buna tepkisi ölçülür. (Kaynak: 2, 1.4)
Yöntemi sahaya göre etüdü yapan mühendis seçer. Bir ya da birkaç yöntem birlikte kullanılabilir. (Kaynak: 1, EK-8 3.1; 2, bölüm 1)
Neyi göstermez?
- Elektrik yöntemleri suyu doğrudan görmez. Su hakkında dolaylı bilgi verir. (Kaynak: 2, 1.1)
- Direnç yalnız suya bağlı değildir. Kayanın kendi yapısı da sonucu değiştirir. (Kaynak: 2, 1.1)
- Gözenek, suyun tuzu ve kil de sonucu etkiler. (Kaynak: 2, 1.1.1)
- NMR suyu ölçer. Ama suyun yerin altında nasıl dağıldığı tam belli olmaz. Bu yüzden öteki yöntemlerle birlikte kullanılır. (Kaynak: 2, 1.3)
- NMR’nin bakabildiği derinlik 150-200 metre civarıdır. Bu sınır yere göre değişir. (Kaynak: 2, 1.3)
- Sanayiden kaçan elektrik akımı doğal gerilim ölçümünü bozabilir. (Kaynak: 2, 1.2)
Etüdü kim yapar?
Etüdü kim yapar?
- Etüdü jeofizik mühendisi yapar. Yöntemi de o seçer. (Kaynak: 1, EK-8 3.1; 7, Jeofizik Şartnamesi bölüm 7)
- Odanın normu, raporu hazırlayan mühendis için iki belge sayar. (Kaynak: 2, bölüm 2)
- Birincisi, mühendisin o yıl odadan aldığı tescil belgesidir. (Kaynak: 2, bölüm 2)
- İkincisi, raporun odadan alınan sicil durum belgesidir. (Kaynak: 2, bölüm 2)
- Bu belgeleri mühendisten isteyebilirsiniz.
Normun sözü:
“… “yeraltısuyu arama (hidrojeofizik) etüt raporunu” hazırlayan mühendisin mesleki faaliyetini sürdürdüğünü gösteren jeofizik mühendislik hizmetleriyle ilgili meslek odasından, bulunduğu yılda alınmış tescil belgesinin olması zorunludur. Ayrıca aynı mevzuatlar gereğince; üretilen mühendislik ürününü Oda kayıt siciline işletilmesi ve mesleki denetimden geçirilmesi amacıyla ilgili odasından ürettiği mühendislik ürününe ait “Sicil Durum Belgesi” alınması gerekmektedir.”
Jeofizik Mühendisleri Odası, Hidrojeofizik Normu, bölüm 2 (Kaynak: 2)
DSİ, kendi jeoteknik işlerini yürütecek firmalarda şunu arar:
“Jeofizik çalışmaları yürüten firmaların TMMOB Jeofizik Mühendisleri Odası Güncel Tescil Belgesi ile Jeofizik Etüt Rapor ve Talimatını Hazırlayan Mühendisin TMMOB Jeofizik Mühendisleri Odası Üyesi Olması gerekmektedir.”
DSİ Jeoteknik Hizmetler Dairesi Başkanlığı Şartnameleri, EK-D madde 8 (Kaynak: 7)
Odanın yönetmeliğinin sözü:
“Bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinde sayılan Jeofizik Mühendisliği hizmetleri, SMM Belgesi ile Büro Tescil Belgesine tabi serbest jeofizik mühendisliği hizmetleridir. Bu hizmetler; anılan belgelere sahip olmayan ya da bu Yönetmelikte belirtilen istisna koşullarını taşımayan jeofizik mühendislerince yürütülemez.”
Jeofizik Mühendisleri Odası yönetmeliği, m.6/1 (Kaynak: 6). Aynı yönetmeliğin m.5 listesinde yeraltı suyu için jeofizik etüt de sayılır.
Kanunun sözü:
“Türkiye'de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.”
6235 sayılı Kanun, m.33 (Kaynak: 5)
Kuyu belgesi için Tüzüğün sözü:
“Belge alınması gerekli hallerde, yeraltı suyunun araştırılması ve temini maksadıyla yapılacak her türlü arama, kullanma, ıslah ve tadil işleri için bu sahalarda yetkili jeolog, hidrojeolog ve mühendisler tarafından konuya göre teknik yönetmelikte belirtildiği şekilde hidrojeolojik etüd raporu veya tatbik projesi hazırlanması ve tatbikından önce bunların ilgili DSİ teşkilatına tasdik ettirilmesi mecburidir.”
Yeraltı Suları Tüzüğü, m.7/a (Kaynak: 4)
Rapordan ne istenir?
Rapordan ne istenir?
DSİ kendi etütleri için bir şartname yayımlamıştır. Şartname jeofizik raporunda şu başlıkları ister: (Kaynak: 1, EK-8)
- Kısa bir öz: amaç, kapsam ve sonuç.
- Ölçülen yerin konumu ve daha önce yapılan çalışmalar.
- Bölgenin jeolojisi.
- Kullanılan yöntem, cihaz ve bilgisayar programı.
- Arazide her gün yapılan iş.
- Her ölçünün ayrıntılı değerlendirmesi.
- Sonuç ve öneriler.
- Yararlanılan kaynaklar.
Şartnamenin ek listesinden: (Kaynak: 1, EK-8 Ekler)
- Bulduru haritası,
- Genel jeoloji-hidrojeoloji haritası,
- Jeoloji ve lokasyon haritasında ölçü noktaları ve hatlarının gösterimi,
- Jeofizik ölçü karneleri,
- Jeofizik eğrileri,
- Jeofizik kesitleri,
- Arazi ham ölçü verileri,
DSİ Hidrojeolojik Etüt Şartnamesi, EK-8 (Kaynak: 1)
Listenin sonunda arazi fotoğrafları da vardır. (Kaynak: 1, EK-8 Ekler)
Odanın normu ayrıca şunları ister: (Kaynak: 2, bölüm 2)
- Önerilen kuyu yeri: yüksekliği, paftası ve koordinatı.
- Önerilen derinlik. Mümkünse ikinci bir kuyu yeri de önerilir.
- Suyun alınacağı katman ve sondajın duracağı katman.
- Ölçü noktalarının harita üstünde gösterimi.
- Kil katmanları ve kirlenme riski hakkında not.
Raporu teslim alırken bakın: (Kaynak: 1, bölüm 7; 6, m.15)
- Raporu hazırlayan mühendisin imzası var mı?
- Oda sicil numarası yazıyor mu?
- Büronun tescil numarası yazıyor mu?
Odanın yönetmeliğinin sözü:
“(2) Yukarıdaki fıkrada belirtilen belgelerde, SMM üyenin, oda sicil numarası, kaşesi, imzası, SJFMMB’nin tescil numarası, vergi dairesi adı, vergi numarası ve adresi, işverenin adı ve adresi yer alır.”
Jeofizik Mühendisleri Odası yönetmeliği, m.15/2 (Kaynak: 6). Birinci fıkra bu belgeler arasında hizmetin “ürünü proje, her türlü doküman ve çıktılar”ı sayar.
Sonraki adım: kuyu belgesi
Sonraki adım: kuyu belgesi
- Rapor hazır olunca sıra kuyu belgesine gelir.
- Belge sürecini Kuyu nasıl açılır? rehberi anlatır.
- Hangi raporun gerektiğini DSİ bölge müdürlüğüne sorun. Bölgenizi Hangi kuruma gideceğim? sayfası gösterir.
- e-Devlet’te DSİ’nin belge ön başvurusu hizmeti var. (Kaynak: 9)
- Sondajcıdan isteyeceğiniz belgeleri sondajcı kontrol listesi gösterir.
- Sondajcının belgesini Sondajcım yetkili mi? sayfası anlatır.
- Köyünüzün ihtimal cevabı Arazimde su çıkar mı? sayfasındadır.
Kaynaklar
Kaynaklar
Bu rehberdeki teknik bilgi yalnız aşağıdaki belgelerden alındı. Erişim tarihi 06.11.2026.
- DSİ Genel Müdürlüğü, Jeoteknik Hizmetler ve Yeraltısuları Dairesi Başkanlığı, Hidrojeolojik Etüt Şartnamesi (Ağustos 2019): Tanımlar, bölüm 6, bölüm 7, EK-8. DSİ Hidrojeolojik Etüt Şartnamesi (PDF)
- TMMOB Jeofizik Mühendisleri Odası, İçme-Kullanma ve Sulama Amaçlı Yeraltısuyu Aramaları (Hidrojeofizik) Normu (Ocak 2016; Yönetim Kurulu kararı 26.01.2016, sayı 100): bölüm 1 ve 2. Jeofizik Mühendisleri Odası normu (PDF)
- DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği (Resmî Gazete 23.06.1972, sayı 14224): 2.2.4, 2.2.6, Bölüm III-10. Teknik Yönetmelik, mevzuat.gov.tr
- Yeraltı Suları Tüzüğü (Resmî Gazete 08.08.1961, sayı 10875): m.6/a, m.7/a. Yeraltı Suları Tüzüğü, mevzuat.gov.tr
- 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu (Resmî Gazete 04.02.1954, sayı 8625): m.33. 6235 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr
- TMMOB Jeofizik Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Hizmetleri, Büro Tescil ve Meslekî Denetim Yönetmeliği (ilk yayım Resmî Gazete 11.04.2006, sayı 26136; değişiklikleriyle güncel metin): m.5, m.6, m.15. Oda yönetmeliği, mevzuat.gov.tr
- DSİ Jeoteknik Hizmetler Dairesi Başkanlığı Şartnameleri (2025): Jeofizik Şartnamesi bölüm 7, EK-D madde 8. DSİ şartnameleri 2025 (PDF)
- MTA Genel Müdürlüğü, Karadan Jeofizik Araştırmalar. MTA sayfası
- e-Devlet, Devlet Su İşleri, Yeraltısuyu Kuyuları Arama ve Kullanma Belgesi Ön Başvurusu Talebi. e-Devlet hizmeti
Sonraki adım
- İşletmem hangi kurala tabi?Faaliyet kolunuza göre hangi yükümlülük ve hangi son tarih geçerli.
- Hangi kuruma gideceğim?20 su işlemi için yetkili kurum ve başvuru kanalı.
Sık sorulan sorular
5 soru
Jeofizik etüt suyu gösterir mi?
Doğrudan göstermez. Elektrik yöntemleri toprağın ve kayanın direncini ölçer. Odanın normuna göre bu, su hakkında dolaylı bilgidir.
Etüdü kim yapar?
Jeofizik mühendisi yapar. Odanın normu iki belge sayar. Biri mühendisin o yıl odadan aldığı tescil belgesidir. Öteki raporun sicil durum belgesidir.
Rapordan ne istemeliyim?
Önerilen kuyu yeri, derinliği ve koordinatı. Kullanılan yöntem ve cihaz. Ölçü noktalarının haritası. Her ölçünün değerlendirmesi. İmza ve oda sicil numarası.
Etüt yapıldıysa su kesin çıkar mı?
Hayır. Ölçüm suyu garanti etmez. Rapor bir sondaj önerisidir. Su veren katmanlar sondajla kesinleşir.
Etüt bitince ne yapılır?
Kuyu belgesi için DSİ'ye başvurulur. Hangi raporun gerektiğini DSİ bölge müdürlüğüne sorun.
Durumunuz bu rehberdeki hangi adıma denk geliyor bilmiyorsanız, sektörünüzü seçin: 42 sektör profili içinden durumunuza en yakın sayfayı görün.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlığa dair hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz.